De gynaecoloog zegt ja, de huisarts twijfelt en AI zaait paniek. Negen op de tien vrouwen nemen nog medicatie tijdens hun zwangerschap, maar in 7 procent van de gevallen kan die schadelijk zijn voor de foetus. Federaal parlementslid Nawal Farih (cd&v) pleit daarom voor een informatiecentrum voor zwangere vrouwen. Wij zijn het enige land in West-Europa dat dit nog niet heeft.
Mag ik mijn medicatie nog nemen? Het is een vraag die veel zwangere vrouwen bezighoudt, maar vaak krijgen ze geen duidelijk antwoord. Toch gebruiken negen op de tien vrouwen nog minstens één geneesmiddel tijdens hun zwangerschap. Dat blijkt uit onderzoek van KU Leuven.
Dat kan gaan over veilige geneesmiddelen die zonder voorschrift bij de apotheker verkregen kunnen worden, zoals paracetamol of middelen tegen maagzuur of constipatie — kwaaltjes die veel vrouwen ondervinden tijdens de zwangerschap. Maar evengoed zijn het geneesmiddelen op voorschrift, voor reeds bestaande aandoeningen zoals astma of suikerziekte.
En als het gaat over voorgeschreven medicatie, blijkt uit een studie van de Onafhankelijke Ziekenfondsen dat in 7 procent van de zwangerschappen - of 1 op de 14 - nog medicatie wordt genomen die mogelijk schadelijk is voor de foetus of die afwijkingen zou kunnen veroorzaken, zegt federaal parlementslid Nawal Farih (CD&V). Voorbeelden zijn ontstekingsremmers met ibuprofen als werkzame stof (zoals Nurofen), maar ook aan bepaalde antibiotica, cortisonencrèmes (zoals Cremicort) of oogdruppels zijn risico's verbonden.
Ze vroeg ook cijfers op bij minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit). Er blijft een zeer hoog aantal aangeboren afwijkingen bij prematuren. Zo werden er in 2023 in België 2.514 premature baby's geboren met een aangeboren afwijking. Volgens Farih blijkt uit onderzoek dat er een link is met medicatiegebruik tijdens de zwangerschap, maar om hoeveel gevallen het precies gaat, is niet geweten.
Feit is dat zwangere vrouwen meestal - uit voorzorg - worden uitgesloten van klinische studies rond geneesmiddelen. Veel vrouwen zitten dus met onzekerheid rond medicatiegebruik tijdens de zwangerschap of borstvoedingsperiode - medicatiegebruik dat de laatste tien jaar alleen maar is toegenomen.
Maar ook experts zoals apotheker-onderzoeker Michael Ceulemans (KU Leuven) bevestigen dat de expertise in België te versnipperd zit. Soms stoppen vrouwen uit angst met noodzakelijke medicatie of nemen ze geneesmiddelen die eigenlijk contrageïndiceerd zijn. Daarbij spreken zorgverleners elkaar tegen of weten ze het ook niet altijd. Dan heb je nood aan een wetenschappelijk referentiepunt dat kan adviseren, begeleiden en data verzamelen.
Grote onzekerheid
Nawal Farih pleit daarom voor de oprichting van een TIS-centrum (Teratologie Informatie Service) in ons land. Dat is een onafhankelijk en wetenschappelijk onderbouwd centrum waar zwangere vrouwen, vrouwen met een kinderwens en zorgverleners online en telefonisch terechtkunnen met vragen over medicatie tijdens de zwangerschap en borstvoeding. België is het enige West-Europese land dat vandaag nog geen TIS-centrum heeft. Bovendien werd de website van het Nederlandse TIS-centrum Lareb vorig jaar ruim 43.000 keer bezocht door unieke bezoekers vanuit België. Je kan op die website zoeken op een geneesmiddel of merknaam en krijgt meteen een markering: 'veilig' of 'niet veilig' tijdens de zwangerschap of bijvoorbeeld 'enkel veilig tijdens het eerste semester'.
Kostprijs: 500.000 euro per jaar. Als we zelfs maar een handvol afwijkingen kunnen vermijden door betere begeleiding en informatie over medicatiegebruik, dan is de oprichting van een TIS-centrum al meer dan terugbetaald.
Zwangere vrouwen worden nu al door een gynaecoloog of huisarts opgevolgd. Zij hebben naast hun eigen kennis ook toegang tot een 'medische database' die informatie biedt over welke medicatie al dan niet veilig is tijdens de zwangerschap, en ook fabrikanten zijn verplicht kennis over het gebruik van geneesmiddelen tijdens de zwangerschap te vermelden. Maar ook 85 procent van de zorgverleners geeft aan maandelijks op zoek te gaan naar informatie over medicatie tijdens de zwangerschap, zegt Nawal Farih. Bijna negen op de tien komen tot de conclusie dat ze onduidelijke bronnen terugvinden of conflicterende informatie. Ook bij hen leeft er een grote onzekerheid.
Dokter Google
Minister Vandenbroucke ziet alvast geen noodzaak in een TIS-centrum. Vroedvrouwen, huisartsen, gynaecologen en apothekers spelen een essentiële rol in het begeleiden van vrouwen met technische en wetenschappelijke informatie. Daarnaast bestaan er vandaag al initiatieven die hierin voorzien. Deze worden deels opgenomen door het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG), het Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische Informatie (BCFI), de publiekswebsite pharmainfo.be en het Cybele-platform, dat toegankelijk is voor zowel zorgverleners als patiënten.
Farih vindt dat onvoldoende. De informatienood is gigantisch. Vandaag nemen 74 procent van de vrouwen hun toevlucht tot sociale media, onbetrouwbare websites of 'dokter Google' omdat er in België geen gespecialiseerd informatiepunt bestaat. Dit is een gevaarlijk fenomeen. Bovendien pleit het FAGG zelf al sinds 2016 voor de oprichting van een TIS-centrum. Ook het BCFI en het Antigifcentrum - zij krijgen bijna dagelijks vragen over medicatie tijdens de zwangerschap - zijn al jaren vragende partij. Zonder een TIS-centrum kan België ook niet deelnemen aan Europese onderzoeken. Die zijn nochtans cruciaal voor kennisdeling.