Eerst betalen, dan opereren. Dat is een standaardpraktijk bij plastische chirurgie waar CD&V zich tegen verzet. Een voorschot voor pakweg een borstvergroting is illegaal en zet mensen onder druk. Maar bij de klinieken luidt een andere klok: Een voorschot doet mensen net beseffen dat de operatie érnstig is. Bovendien lijden wij anders onder no-shows.
We kunnen de ingreep voor u inplannen. Maar wilt u eerst 2.000 euro storten? Bij CD&V willen ze met die gangbare praktijk komaf maken. Een voornemen dat niet zomaar uit de lucht valt, maar volgt uit een recent onderzoek van consumentenorganisatie Testaankoop. Uit curiositeit had men daar 19 mysteryshoppers naar Belgische klinieken gestuurd. Vooral privéklinieken — die courant zijn in deze medische tak — en zogezegd om te informeren naar een borstvergroting. Testaankoop stelde vast dat in bijna alle klinieken aan de patiënt een voorschot werd gevraagd, gaande van 500 tot 3.500 euro.
Dat kan problematisch worden als de patiënt zich bedenkt, zo blijkt. Want wie een week voor de operatie met piepend stemmetje belt dat ik het toch niet ga doen, krijgt het voorschot niet noodzakelijk terug. Dat geldt voor borstvergrotingen, maar ook andere ingrepen zoals facelifts. Testaankoop: In sommige privéklinieken — 7 van de 19 — lopen de annuleringskosten zeer hoog op, zelfs al annuleer je ruim op voorhand. Soms is dat het volledige bedrag van de operatie. Dat geldt vooral voor lastminute-afzeggingen, maar ook wie een maand op voorhand afbelt, kan toch nog 500 euro kwijt zijn. Dat is compleet onethisch. Zo worden patiënten onder druk gezet om bij twijfel toch door te zetten: 'Ik heb reeds betaald, dus ik zal het maar doen.'
Fatsoen verdwenen
CD&V-Kamerlid en federaal fractievoorzitter Nawal Farih wil nu dat de politiek actie onderneemt. Wettelijk zijn deze praktijken verboden: tussen het eerste consult en de eigenlijke ingreep moeten minstens 15 dagen zitten zonder enige financiële verplichting. Toch worden soms meteen voorschotten gevraagd. Ze vreest dat de bescherming van patiënten in het gedrang komt. Het gevolg is dat mensen zich verplicht voelen om toch door te gaan met de operatie, zelfs als ze twijfelen, zegt Farih. Wie al betaald heeft, denkt twee keer na vooraleer af te zeggen. Dat is problematisch en ondermijnt de vrije geïnformeerde keuze van de patiënt.
In de sector zelf heeft men het over een randprobleem. Want: de soep wordt niet zo heet gegeten als ze wordt opgediend, zegt men. Op papier gelden er inderdaad annuleringsvoorwaarden. Maar in de prakijk stellen de meeste privéklinieken zich soepel op, horen we bij Lucia Schrooten, manager van o2 Clinic in Antwerpen. Als iemand daags voor de operatie belt en zegt: 'Ik ben plots ziek geworden' of 'Een familielid is overleden', dan hebben wij alle begrip en kan er kosteloos verplaatst worden. Maar, we moeten daar eerlijk in zijn, er is een stukje fatsoen uit onze maatschappij verdwenen. Net als bijvoorbeeld hotels en restaurants riskeren wij no-shows, patiënten die de dag zelf gewoonweg niet komen opdagen. Bijvoorbeeld omdat ze eerst nog elders een second opinion wilden vragen. Geen probleem. Maar als men dan niet eens een mailtje stuurt of belt? Voor een kleine behandeling is zulk een no-show niet erg, maar voor een volledige operatie wél.
Schrooten somt op: De chirurg heeft uiteraard tijd en plaats vrijgehouden, ten koste van andere patiënten die op de wachtlijst staan. Er is een anesthesist. Verpleegkundigen. Iemand op recovery. Een nachtverpleegkundige. Medisch materiaal is aangekocht of staat klaar. Dus ja, als de patiënt dan niet opdaagt, is dat voor ons een aderlating. Men kan blijkbaar ook niet zomaar iemand anders bellen: 'Hey, kan jij vandaag op de tafel komen liggen?' Dat zou onethisch zijn. De patiënt moet zich mentaal en fysiek voorbereiden, niet last minute.
Een commerce
Hoe ervaren patiënten de gang van zaken? HLN plaatste een oproep tot getuigenissen, waarop verschillende vrouwen reageerden en de voorschotten bevestigden. Ze wensen anoniem te blijven — er rust toch nog een zeker taboe op plastische chirurgie — maar hun gegevens zijn bij de redactie gekend. Zo belden we met Kimberly D. (33), die vorig jaar een buikwandcorrectie en liposuctie onderging. Met boter bij de vis: Voor de ingrepen uitgevoerd werden, moest ik eerst het volledige bedrag betalen. Dat was 3.250 euro die ik cash aan de balie heb neergeteld. Toch een verschil met de knie-operatie die ik heb ondergaan in een ander ziekenhuis en waarvoor ik géén voorschot moest neertellen. Er werd mij ook gevraagd om een enkele kamer te boeken, en zo heb ik nadien nog 1.400 euro extra moeten betalen. Ter verduidelijking: plastische ingrepen zijn doorgaans niet vergoed door het ziekenfonds.
Geruststelling
Kimberly is tevreden over de operatie. Ik wou dat echt. Maar niettemin bekroop mij af en toe het gevoel: het is een commerce. Ik voelde mij niet helemaal goed ingelicht over de enorme pijn die ik na de operatie zou ervaren, bijvoorbeeld. Ook de nazorg kon beter. Het litteken ontstak een beetje, daar heeft vooral de huisarts mij mee geholpen. Bij mijn controle-afspraak met de chirurg was ik ziek, die heb ik moeten annuleren, dat lag aan mij. Maar wat ik vreemd vond: niemand van de kliniek belde daarna om een nieuwe afspraak te maken, je zou toch denken dat ze het resultaat nauw willen opvolgen?
Belangrijke signalen, maar we mogen ook weer niet alles op één hoopje gooien, zegt Alexis Verpaele, plastisch chirurg van het Coupure Centrum in Gent, die als ex-voorzitter van de Royal Belgian Society for Plastic Surgery (RBSPS) de sector zeer goed kent. Wanpraktijken bij behandelingen moeten aangepakt, maar het voorschot mag niet zomaar in een slecht daglicht worden gesteld, vindt hij. Omdat wij merken dat zo'n voorschot mentale voordelen heeft. Het is een moment waarop de patiënt nadenkt, bewust wikt en weegt. Goed op tijd, niet de dag van de operatie. 'Doe ik dit of niet?' Dat voorschot geeft net het signaal dat het een ernstige beslissing is, het responsabiliseert de patiënt.
Bij sommige patiënten geeft het ook geruststelling. Ze redeneren: 'Ik heb hier jaren over getwijfeld, nu is de datum geprikt, het eerste deel is betaald.' Daarna is er gemoedsrust om naar de operatie toe te leven, zegt Verpaele, die bevestigt dat een zogeheten no-show voor een privékliniek een financiële aderlating kan zijn. Net daarom geven klinieken normaal voldoende bedenktijd. De regel van 15 dagen vooraleer er een financieel engagement wordt gevraagd, is inderdaad in het leven geroepen om mensen te beschermen tegen te impulsieve beslissingen. Voor zover ik weet, wordt daar door de plastisch-chirurg-leden van de RBSPS niet tegen gezondigd.
Niet kwaadaardig
Heel veel no-shows zijn er uiteindelijk niet. In mijn praktijk zijn er minder dan 5% annulaties voor esthetische operaties. Wij vragen overigens zelf 10% voorschot. Als er wordt afgebeld of verplaatst, krijgt de patiënt dat geld uiteraard terug. Maar de dag zelf wegblijven zonder enig bericht, dat is iets anders. Wel denkt Verpaele dat meer transparantie welkom is. Nu bepaalt elke kliniek eigen bedragen en percentages. Misschien kan dat gestroomlijnd worden, zodat duidelijk is dat klinieken niet uit kwaadaardigheid handelen. Uiteindelijk willen wij gewoon onze verdere werking kunnen garanderen.
Akkoord, maar de patiënt gaat voor, vindt Nawal Farih (CD&V): Ik ben niet tegen plastische chirurgie, maar er is een selfiemaatschappij ontstaan met veel nadruk op idealen. Ik wil de jonge generatie toch beschermen tegen de risico's. Een operatie is geen kleinigheid, daar moet rustig over nagedacht. Met een voorschot gaat de bal aan het rollen, daar moeten we ons van bewust zijn.
NADINE VAN DER LINDEN